Diyabet

Diyabet nedir?

Diyabet, pankreasın kan şekerini düzenleyen insülin hormonunu yeterli üretmemesi veya vücudun ürettiği insülini verimli olarak kullanamaması durumda kalıtsal veya çevresel etkiler sonucu oluşan kronik bir hastalıktır. Hiperglisemi veya yüksek kan şekeri, kontrol edilmeyen diyabetin ortak etkisidir ve zamanla özellikle sinirler ve kan damarları olmak üzere birçok vücut sisteminde hasara yol açmaktadır.

Tip 1 Diyabet

Tip 1 diyabet (diabetes mellitus), insülin üretimindeki eksiklik olarak tanımlanır. Tip 1 diyabete daha çok genetik ve bağışıklık sistemi bozuklukları neden olur. Günlük olarak insülin yönetimini gerektirir.

Tip 2 Diyabet

Tip 2 diyabet, vücudun insülini verimsiz kullanması sonucu ortaya çıkmaktadır. Genellikle, aşırı vücut ağırlığı ve fiziksel aktivite eksikliği nedenleriyle oluşmaktadır.

Diyabetin Tanı ve Tedavisi

Diyabet tanısı, hastalığın semptomları ve kan şekeri ölçümleri değerlendirilerek konulmaktadır. Diyabet tedavisinde amaç kan şekeri seviyesini kontrol altında tutmak, kan şekeri yükselmeleri ve düşmelerini önlemektir. Sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, zorunlu durumlarda insülin kullanımı ve eğitim diyabet tedavisinde gerekli unsurlardır. Temel bazı yaşam tarzı değişiklikleri ile diyabet hastaları kan şekeri düzeylerini normal sınırlar içerisinde tutabilmektedirler.

Diyabetin Beslenme ile İlişkisi

Diyabet hastalarının beslenme programları kişiye özel olarak bireyin yaşına, boyuna, vücut ağırlığına, fiziksel aktivite ve sosyoekonomik durumu ile beslenme alışkanlıklarına göre hazırlanır. Kan şekeri seviyesinin kontrol altında tutulması diyabet tedavisinin temel hedefidir. Kan şekeri kanda bulunan glikozu ifade etmektedir. Normal bir insanda 8-12 saatlik bir açlıktan sonra açlık kan glikoz konsantrasyonu 70-110 mg/dl’dir. Bir insanda açlık kan glikoz düzeyi 110 mg/dl üzerinde bulunursa o birey diyabet hastası olarak kabul edilebilir.

Glisemik indeks (GI), karbonhidratların kan şekeri seviyeleri üzerine etkilerinin bir ölçüsüdür. Sindirimle hızlı olarak parçalanan ve kan dolaşımına süratle glikoz sağlayan karbonhidratlar yüksek GI, daha yavaş parçalanarak kan dolaşımına kademeli olarak glikoz sağlayan karbonhidratlar düşük GI’e sahiptirler.

Düşük GI ≤55
Orta GI 56-69
Yüksek GI ≥70

Bazı gıdaların glisemik indeksleri tablodaki gibidir.

Gıda GI Değeri
Glikoz 100
Pirinç unu 95
Puding 85
Beyaz ekmek 73
Sakkaroz (çay şekeri) 68
Bal 60
Makarna 50
Bulgur 45
Elma 38
Portakal 35
Süt 30
Domates 30
Brokoli 15
Fındık 15